وقتي نيست ...

از این به بعد، به جای مصاحبه موثر از عمیق استفاده می‌کنم.

هدف مصاحبه عمیق آن است که مصاحبه شونده نظرات و عقاید خود را درباره موضوعی به زیان خودش بیان کند. بنابراین نباید کلیشه‌ای صحبت کند یا با پرسشهای از پیش تعیین شده مواجه باشد. مصاحبه باید باز باشد و مصاحبه گر از هر جمله، کلمه و نگرش فرد، استفاده لازم را برده و از لابه لای همانها سئوالهای بعدی خود را طراحی کند. یعنی مصاحبه عمیق فرآیندی است. در اینصورت مصاحبه گر نقش شکارچی را دارد که با همان بی‌رحمی در پی رسیدن به مقصد خود، که همان درک عمیق گفته‌هاست، می‌باشد. البته همراهی، ایجاد آرامش و اعتماد سازی در تمام طول مصاحبه باید حاکم باشد.

مصاحبه کننده حتا می‌تواند مطالبی را عنوان کند که شاید مصاحبه کننده به آن توجه نکرده است که می‌تواند مفید هم باشد. در این مورد مصاحبه کننده باید دقت کمپند که رشته اصلی گفتگو به بیراهه کشیده نشود و در ضمن از مباحثی را که مصاحبه شونده عنوان می‌کند به درستی هدایت کند و مورد استفاده قرار دهد.

گفتیم مصاحبه عمیق فرآیندی است. مراحل این فرآیند را مرور کنیم:

1-   رابطه دوستانه: جو حاکم بین مصاحبه کننده و مصاحبه شونده باید دوستانه و سرشار از اعتماد باشد. البته حد و مرز آن را درایت مصاحبه کننده تعیین می‌کند. چه بسا این حد و مرز در مصاحبه با بزرگسالان متفاوت است با وقتی که در مصاحبه با دانش‌آموزان طرف‌اید. چه از بزرگسال مصاحبه می‌گیرید، چه از دانش آموز یا هر کس دیگر باید در همان ابتدای مواجهه، توضیح دهید درباره چه چیزی قرار است گفتگو کنید، چرا آنجا هستید، چرا او را برای مصاحبه انتخاب کرده‌اید و چطور از چیزی که از او به دست می‌آورید، استفاده خواهید کرد.

مصاحبه را می‌توان با صحبتهای مختلف شروع کرد. پیشنهادهایی وجود دارد که به آنها Grand Tour Question می‌گویند. معادل فارسی خوبی برای این عبارت نمی‌شناسم. شاید بشود گفت پرسشهایی هستند که به گشت زنی در عوالم مصاحبه کننده می‌پردازد بدون اینکه زحمتی فراهم کند و البته باعث ایجاد رابطه عمیق و دوستانه در دو طرف می‌کند. مثلا فرض کنید به مدرسه‌ای رفته‌اید و قرار است با کارکنان مدرسه‌ای مصاحبه کنید:

-          به من بگویید چه چیز مدرسه شما برایتان خوشایند است؟

-           درباره فلان مدرسه چه چیزهایی می‌توانید بگویید؟