وقتي نيست ...

مدتهاست به جمعی از دوستان قول داده‌ام درباره مصاحبه و مواردی که باید در یک مصاحبه خوب لحاظ شود تا اطلاعات مفیدی جمع‌آوری شود، بنویسم. بالاخره امروز کلید این کار را زدم. امیدوارم بتوانم مرتب این کار را ادامه دهم تا در مدتی کوتاه مواردی را که مدنظر دارم منتقل نمایم شاید به دردتان بخورد. دوستان اگر سئوالی داشتید که جواب کوتاهی دارد، همینجا یادداشت بگذارید وگرنه میل بزنید.

مصاحبه موثر، شکل عمومی برای توصیف روشی است که با دیالوگ و گفتگو همراه است، هر چند گفتگوست اما توسط شما هدایت می­شود، یعنی گفتگوی هدف­مند است. معمولاً بدون ساختار است و توسط مجموعه­ای سئوال هدایت می­شود.

اهداف:

1.       جمع­آوری اطلاعات درباره­ موضوع مورد مطالعه.

2.       به دست آوردن احساس، نگرش، مفاهیم، محتوا یا موقعیت افراد.

با توجه به اینکه از چه نگرشی پیروی می‌کنید، مصاحبه شونده نقشی در نظر شما دارد: در تحقیق آزمایشگاهی، او subject یا سوژه است، در انسان­شناسی، information یا اطلاعات است و در نگرش فمنیستی، participate یا همراه و مشارکت کننده.

همه­ این موارد به موقعیت بستگی دارد. در اینجا ما از نگرش فمنیستی تبعیت می‌کنیم. البته عده­ای می­گویند به هر حال رابطه بین مصاحبه کننده و مصاحبه شونده سلسله مراتبی است:

I am the king, you are my subjet!                                               

·     نکته: در مصاحبه سعی نکنید خود را حذف کنید اما ایده­ فرد را هم تغییر ندهید. هرچند هر ایده، تفسیر و طرح از نگاه شما فیلتر می­شود و مانند تحقیق آزمایشی بی­طرف نیستید. در این­جا نقش شما ساختاردهنده و مفسر بعدی است. محقق، فیلتری است که در خلال جمع­آوری اطلاعات، پردازش و سازماندهی حضور دارد.

موارد عمومی مصاحبه:

1. شناسایی مصاحبه شوندگان یا participant : از چه کسانی مصاحبه ­شود؟ چگونه شناسایی شوند؟ چگونه باید با آن­ها تماس گرفت؟ عموماً مصاحبه گر یا محقق کاراکترهای خاصی را برای مطالعه انتخاب می­کند.

* روش گلوله برفی: در جاهایی که تحقیق پیچیدگی دارد و شناخت گروه کار ساده­ای نیست، از این روش استفاده می­کنیم. به این صورت که یک فرد را شناسایی کرده و از طریق او به دیگر افراد گروه می­رسیم، مثلاً در گروه معتادان. این روش در مواردی کارآمد است که با موضوع خاصی مواجه اید که افراد به راحتی در آن مورد اطلاعات نمی‌دهند و دسترسی به گروه هدف ساده نیست.

2. رابطه مناسب: چون داده­ها باید مفید باشند، باید با مصاحبه شونده مثل همکار برخورد کرد و با او همراهی لازم را به عمل آورد. باید آرام باشید و آرامش را ایجاد کنید تا مصاحبه شونده احساس راحتی کند و مهمتر این­که باید احساس کند خودش و حرفهایش مورد پذیرش شماست؛ احساس امنیت همه جانبه.

3. چینش: مصاحبه معمولاً در محیطی که مورد توافق دو طرف است و اغلب شما پیشنهاد می­دهید انجام می­شود. مکان باید خصوصی و آرام باشد. ممکن است اگر به خانه یا محل کار مصاحبه شونده بروید، بتوانید اطلاعات دیگری را هم به­دست آورید، مثلاً اطراف را ببینید؛ عکس، مسائل شخصی، ارتباط کاری در محیط کار و... اما اگر این کارها را بکنید، حواس­تان باشد که معمولاً اتاق خصوصی برای شما در محل کار وجود ندارد. در کل چگونگی نشستن، فاصله، نوع پوشش و ... در مصاحبه تاثیرگذار است.